Inleiding Japanse cultuur

Het fenomeen Geisha

Kersenbloesem / Esdoorn kijken

Trouwceremonie

Eer- of schaamtecultuur

Kimono

Origami

Overlijden en begraven
De Japanner en de groep De samoerai Cadeautjes / Verpakkingskunst TatoeŽren
Feestdagen Ikebana Theeceremonie Badcultuur en Onsen
Festivals - matsuri De maan en maankijken Temari Japanse kraanvogels

Klik hier, als links het navigatiemenu ontbreekt.


Het fenomeen Geisha

Bij het woord 'geisha' (spreek uit als 'geesja', waarbij de 'g' als in het Engelse garden klinkt) denken de meeste westerlingen direct aan een prostituee. Toch is een geisha, in Kyoto worden ze trouwens geiko genoemd, voornamelijk een gezelschapsdame en dan in de "gewone" betekenis van het woord. Bij feesten, etentjes of andere bijeenkomsten is het de taak van de geisha's de (mannelijke) gasten bezig te houden met een gesprek, zang, dans en muziek. Het is ook haar taak om de gast zoveel mogelijk op zijn gemak te stellen. Hierbij kan seks wel meespelen maar is en was zeker niet de hoofdzaak of het doel.

geishas

Twee geisha's met een hulpje, die een kist met een shamisen draagt.
Een nishiki-e (brokaatprent) van Shigemasa.

Normaal gesproken doet een aankomende geisha haar intrede in een 'okiya' of geishahuis, waar ze haar hele opleidingstijd in principe ook blijft. Meestal werd zo iemand op zeer jonge leeftijd uitgekozen door de eigenaresse van een okiya, veelal op aanbeveling. Deze eigenaresse, ook wel ok‚san (moeder) genoemd, bezocht dan de ouders van het meisje en stelde voor om het meisje op te nemen in de okiya en het op te leiden tot geisha. Dit had voor de (toen veelal arme) ouders ook voordelen omdat men een mond minder had te voeden en de opleidingskosten, die niet gering waren, door de okiya werden gedragen. Tegenwoordig gaat het in hele grote lijnen nog zo, alleen is de interesse in het beroep niet zo groot meer.
Het (soms heel) jonge meisje begint meestal met 'shikomi' (training), maar deze 'training' betekent voornamelijk het doen van huishoudelijk werk in de okiya. Wel went ze aan de wereld van de okiya en er wordt al begonnen met het volgen van een opleiding voor muziek en dans. Dit duurt ongeveer een jaar. Niet alle okiya kennen deze shikomi-fase, bij sommige beginnen de meisjes direct met de volgende fase, de 'minarai'-fase ('observerend leren'). Na de minarai-fase komt een belangrijke stap, want het meisje wordt nu   leerling-geisha, hetgeen in Kyoto 'maiko' genoemd wordt (letterlijk 'dansmeisje'). Gedurende een aantal jaren krijgt zij weer een gedegen en zware opleiding, zoals in conversatie, in muziek, dans en het bespelen van muziekinstrumenten als shamisen en koto.
In een geishahuis gelden een aantal familieregels. De eigenaresse (meestal een gewezen geisha) wordt met moeder (ok‚san) aangesproken en de opleiding krijgt de maiko van een 'oudere zuster', deze wordt haar toegewezen. Als de maiko voldoende geschoold is en alle facetten van het vak goed beheerst, meestal na zo'n 5 jaar, kan zij geiko worden, waarmee haar status sterk stijgt, want een goede geisha heeft nog altijd een hoog aanzien in Japan. Deze overgang van leerling-geisha naar geisha (in Kyoto van maiko naar geiko) gebeurt met een bepaald ritueel, die 'erikae' wordt genoemd, of het wisselen van de kraag. De kraag die onder de kimono wordt gedragen, wordt nu wit i.p.v. roodachtig of roze.
Een mooi voorbeeld van het leven van een succesvolle geiko is te vinden in het boek van Iwasaki Mineko, die zelf geiko is geweest. Zij schreef het, inmiddels beroemd geworden, boek: Mijn leven als Geisha. Hierin vertelt zij dat ze als 5-jarig meisje naar een okiya in Kyoto ging en op haar 15de maiko werd. Na 6 jaar opleiding als maiko werd zij geiko en stopte met dit werk toen zij 29 was.
Trouwen is een reden om te stoppen want een getrouwde geisha kan niet. Een ok‚san kan weer wel getrouwd zijn, zij is immers geen geisha meer.

geishas in Gion

Twee geisha's op weg naar hun werk in de Gion-wijk in Kyoto. Vergelijk de witte gezichten en de houten schoenen (okobo) met de prent hierboven.

Het werkterrein van de maiko of geisha is meestal een 'ochaya' dat letterlijk vertaald 'theehuis' betekent. Hier onderhouden de geisha's en maiko's de gasten met gezang, dans, muziek en intelligente conversatie bij het eten en het nuttigen van de nodige drankjes. Ook kan men in de duurdere restaurants de geisha's aan het werk zien. Hier wordt een eigen kamer besproken waar het gezelschap zich dan vermaakt.
Veel geisha's krijgen in de loop van de tijd een 'danna', een beschermheer. Dit is iemand die haar vaak bezoekt en voornamelijk financieel steunt. Zij verleent hem op haar beurt seksuele gunsten. Het is goed mogelijk dat zij later met hem trouwt en dan wordt de geisha loopbaan beŽindigd.

Uiteraard kende Japan al lang het beroep van prostituee of courtisane. Zij werden "yŻjo" genoemd. In het begin van het Tokugawa tijdperk (vanaf ong. 1600) begonnen mannen op te treden als grappenmakers tijdens feestjes van deze yŻjo's, zij onderhielden de gasten met grappen en werden "hŰkan" (clown) of "taiko-mochi" (letterlijk: trommeldrager, betekent professionele clown) genoemd. Dit gebeurde in de oude prostitutiewijk in Kyoto: Shimabara. Halverwege de 17e eeuw trad een vrouw op als "onna no taiko-mochi"  (vrouwelijke beroeps clown) en werd toen "geiko" genoemd. Zoals boven al is vermeld, heet een geisha in Kyoto nog steeds 'geiko'. Het woord geiko bestaat uit twee karakters waarvan de eerste (gei) 'kunst' of 'voorstelling' betekent en de tweede (ko) 'kind'. In Tokyo werden de dames geisha genoemd. Van dit woord is het tweede teken 'sha' en betekent 'persoon' en geisha zou men dus kunnen vertalen als artiest. Later gebeurden deze optredens ook in Edo, in de prostitutiewijk Yoshiwara. Net als vele andere zaken in het Tokugawa tijdperk, was prostitutie aan strikte regels gebonden en kon alleen in de daartoe aangewezen wijken. De geiko en geisha deden niet aan prostitutie en hadden daardoor meer vrijheid dan de yŻjo. In de loop der tijd nam het aantal vrouwelijke geisha's toe en verdween de oorspronkelijke mannelijke vorm. Door die grotere vrijheid kozen steeds meer mannen voor een geiko of geisha. Natuurlijk sloop hier in de loop der jaren ook wel prostitutie in en ontstonden er meerdere 'soorten' geisha's: zij die wel en zij die niet met de gasten naar bed gingen.
De goede geisha's en courtisanes waren beroemd en alom gerespecteerd. Vandaar dat zij zeer geliefde onderwerpen waren voor de kunstenaars en zo werden zij onder vermelding van hun (beroeps)naam, afgebeeld in bijv. ukiyo-e, wellicht vergelijkbaar met de vroegere voetbalplaatjes, van onze voetbalhelden.

maiko in Heian

Met een beetje geluk kom je soms maiko tegen, zoals hier in het park bij de Heianschrijn in Kyoto. Ze zijn dan ook meestal bereid om te poseren.

Tegenwoordig zijn er veel minder geisha's dan vroeger en zijn er veel geishahuizen gesloten, maar in een stad als Kyoto kan men nog steeds geisha's, op weg naar hun werk, op straat tegenkomen. Met name in de wijken Gion-kobu, Gion higashi (oostelijk Gion), Miyagawa-cho, Kamishichi-ken en Ponto-cho kan dit. Deze bekende geishawijken worden ook wel 'hanamachi' genoemd, ofwel 'bloemensteden'. Met een beetje geluk kun je een geisha of maiko ook tegenkomen in een park, zoals op de foto hier links. Omstanders groeten dan enthousiast de maiko, ook al een teken dat het een geŽerd beroep is.
Een avond met een of meer geisha's is vandaag de dag een zeer dure aangelegenheid, die meestal alleen door bedrijven te betalen is. Hierbij is (klassieke Japanse) entertainment door muziek, zang en dans het doel en omdat geisha's een degelijke opleiding hebben genoten, kunnen zij met mannen uit de hoogste kringen converseren en kunnen zij hen op een correcte en gewaardeerde wijze onderhouden.

Boeken
Als we de hieronder staande literatuurlink volgen, zien we een aantal boeken die de laatste jaren zijn verschenen over het leven van een geisha. Twee van deze boeken hebben nogal wat stof doen opwaaien. Voor het eerste boek, dat van Arthur Golden, Dagboek van een geisha, had de auteur uitgebreide interviews gehad met een van de belangrijkste geisha's van Japan, Iwasaki Mineko. Zij had hierin toegestemd, maar omdat het in Japan een doodzonde is om de geheimen van de geishawereld door te vertellen, mocht dit alleen als zij niet herkenbaar zou zijn in het verhaal. Dat was zij min of meer ook, maar in zijn dankwoord in het boek, dankt Arthur Golden uitgebreid de persoon Iwasaki Mineko, dus inclusief haar naam, en beschrijft hij hoe vriendelijk ze hem heeft ingewijd in de geheimen van de geishawereld. Zij is hierover zeer boos geworden en omdat volgens haar Arthur Golden ook een aantal zaken verdraaid heeft in zijn boek, besloot Iwasaki later dan maar haar eigen boek te schrijven. Dit werd 'Mijn leven als Geisha'. Een unicum omdat dit absoluut niet gebruikelijk was in haar professie. Het werd een bestseller. In dit boek wordt duidelijk dat zij een topgeisha was, die ontmoetingen had met de groten der aarde.
Zij doet ook een (klein) boekje open over haar verdiensten. Op haar top, kon zij wel $ 30.000 op een avond aan tips ontvangen. Natuurlijk was dat niet elke avond zo, maar haar jaarlijks inkomen zat toen rond een half miljoen dollar. Bedenk wel dat daar veel onkosten tegenover stonden, zoals de honderden kimono's die zij nodig had en die per stuk duizenden dollars kostten.


Literatuur


Deze pagina is een onderdeel van Uchiyama's website over Japan
terug naar begin