Inleiding Japanse cultuur

Het fenomeen Geisha

Kersenbloesem / Esdoorn kijken

Trouwceremonie

Eer- of schaamtecultuur

Kimono

Origami

Overlijden en begraven
De Japanner en de groep De samoerai Cadeautjes / Verpakkingskunst TatoeŰren
Feestdagen Ikebana Theeceremonie Badcultuur en Onsen
Festivals - matsuri De maan en maankijken Temari Japanse kraanvogels

Klik hier, als links het navigatiemenu ontbreekt.


Feestdagen

Japan kent een groot aantal feestdagen, waarvan 15 nationale feestdagen zijn. Tijdens deze nationale  feestdagen zijn winkels, banken en de meeste bedrijven gesloten. Deze dagen zijn hieronder in de tabel in het rood aangegeven. Nieuwjaarsdag (osh˘gatsu) is een zeer belangrijke dag in Japan, evenals het O-bon festival, waarop iedereen zijn of haar voorouders vereert. Recentelijk zijn er wat dagen flexibeler gemaakt, zodat deze nu altijd op een maandag vallen.

Overzicht van de feestdagen:

31 dec / 1 jan

˘misoka / osh˘gatsu. Oudejaarsavond / Nieuwjaarsdag
Deze dagen zijn zeer belangrijk in Japan en met name osh˘gatsu (het is eigenlijk sh˘gatsu maar de extra 'o' laat het beleefder klinken) hoort samen met het o-bon festival tot de twee belangrijkste feesten in Japan. Ons kerstfeest is pas recent ingevoerd maar is nog niet zo populair als het eigen osh˘gatsu. De (traditionele) Japanners zien een nieuw jaar veel meer als een nieuw begin dan de westerling. Zo moeten vanaf half december alle schulden worden betaald en om de (zakelijke) contacten van het afgelopen jaar te memoreren worden bezoeken gebracht en geschenken uitgewisseld. Vaak wordt ook nog 'b˘nenkai', een feest om het afgelopen jaar te vergeten, gevierd, waarvan het de bedoeling is dat men door drinken de problemen van het afgelopen jaar vergeet en het nieuwe jaar met een schone lei kan beginnen (b˘nenkai betekent ook 'vegreet het jaar bijeenkomst'. Op of omstreeks de laatste dag van het jaar wordt het huis gereinigd ('oos˘ji' of grote schoonmaak) en versierd met bamboetakken en pijnboomtakken (kadomatsu) om de geesten van kwalen en ziekten te weren en zo het huis zuiver en rein te maken zodat men de goden kan verwelkomen.  Op de deur wordt een versiering als 'shimekazari' (foto rechts) opgehangen.

Een kadomatsu bij de ingang van een hotel.

Voor de goden worden rijstkoeken gebakken, met twee varenbladeren en een citroen er bovenop, neergelegd in de tokonoma (een nis en verhoging in de kamer). Deze rijstkoeken met de citroen wordt "kagamimochi" (spiegelrijstkoek) genoemd. Aan het bakken van deze rijstkoeken gaat het stampen van rijst vooraf.
Om twaalf uur 's nachts beginnen de boeddhistische tempels de bel te luiden (joya no kane). Dit doet men 108 keer omdat iemand ooit heeft gezegd dat de mens in ÚÚn jaar 108 fouten maakt. Thuis kan men dan toshikoshisoba eten. Dit zijn noedels, lange bami-achtige slierten. Deze lange slierten symboliseren een lang leven. Vanaf middernacht gaan miljoenen Japanners naar de tempels om te bidden voor een gezond en gelukkig jaar. Dit bijzondere eerste bezoek aan een shintotempel, dat gedurende de eerste 3 dagen van het jaar kan plaatsvinden, wordt hatsum˘de genoemd. Op nieuwjaarsdag is het bij de bekende tempels dan ook ontzettend druk. Zo bezochten in 2007 ongeveer 98 miljoen mensen de shintotempels t.g.v. van hatsum˘de.

osechi

osechi
(foto ę The Japan Forum)

Nieuwjaarsdag is een heel bijzondere dag. Op deze speciale ochtend (gantan) krijgen kinderen speciale kleren aan, bidt men voor het huisaltaar en drinkt speciale kruidenwijn (otoso). Het drinken van deze wijn op deze ochtend houdt de boze geesten tegen. Hierna eet men "oz˘ni" (een bouillon met een rijstkoek), een speciaal ontbijt, typisch voor deze ochtend. Ook zijn er "osechi" klaargemaakt (osechi-ryori). Dit zijn "eerbiedwaardige offerlekkernijen", d.w.z. lekkernijen die men oorspronkelijk offerden aan de goden maar die men nu zelf opeet. Ze worden gepresenteerd in zeer fraaie gelakte kistjes.

Het idee achter vele gebruiken, zoals het verjagen van de boze geesten bijv. door het aanbrengen van versieringen, is voor een belangrijk deel verwaterd. Men ziet het steeds meer als slechts het versieren van het huis, zoals wij dat doen met kerstmis en tegenwoordig ook steeds meer met Pasen.

nengaj˘ op 1 januari
Een belangrijk begrip in Japan zijn de Nieuwjaarskaarten, de nengaj˘. In Japan kent men geen kerstkaarten maar verstuurt men Nieuwjaarskaarten aan familieleden, vrienden, kennissen en relaties. Deze moeten voor een bepaalde dag verstuurd worden zodat de post alle kaarten exact op 1 januari kan bezorgen. Erg populair zijn de 'nengaj˘' met een loterijnummer erop, zodat de ontvanger kans heeft om een prijs te winnen. Vaak ziet men ook deze kaarten met de afbeelding van het dierenriemteken van het komend jaar. Het jaar 2010 is van de tijger (tora) en 2011 van het konijn (U). Uitzonderingen op het versturen van kaarten is als men een overlijden in de familie heeft gehad. Het uitspreken of versturen van gelukswensen hoort dan niet.

2e maandag in januari
(was 15 jan)

seijinSeijin no hi (meerderjarigheidsdag)
Jongens en meisjes die 20 jaar worden, worden ceremonieel volwassen verklaard. Vroeger werd het op 15 januari gevierd maar sinds kort op de 2e maandag in januari.

Op de foto een mooie Japanse die ter gelegenheid van 'Seijin no hi' in een kleurige kimono poseert. Tijdens dit soort dagen worden veel 'staatsiefoto's' gemaakt.

3 feb.

Setsubun (bonenstrooifeest)
Setsubun festival vindt de dag ervoor plaats (2 februari) als de winter weer plaats maakt voor het voorjaar  (volgens de Chinese kalender). Hierbij worden in en om de huizen en tempels geroosterde sojabonen gestrooid om de boze geesten te verjagen (mame maki), de kinderen die strooien dragen afschrikwekkende maskers. Vaak worden tegenwoordig bekende personen (zoals sumo worstelaars) uitgenodigd om deze ceremonie bij een tempel uit te voeren.

11 feb.

Kenkoku kinen no hi (herdenking van de stichting van Japan)
11 februari zou de dag geweest zijn dat de eerste keizer van Japan, Jinmu, de troon besteeg.

14 feb.

Barentaindee (Valetine's Day of Valentijnsdag) is net als in Nederland geen echte feestdag en is ook overgewaaid uit de VS. Het is de gewoonte dat voornamelijk de vrouwen op deze dag een doosje chocolade geven aan de mannen. Men doet dit aan de geliefden en meestal gaat deze chocolade (honmei choco) dan vergezeld door nog iets extra's als een stropdas. Daarnaast geven vrouwen ook chocolade aan bazen, collega's en vrienden. Deze chocolade heet giri-choco. Zie hiervoor de pagina over 'giri'.

3 maart

Hinamatsuri of momo no sekku  (poppen- of perzikfestival). Perzikfestival omdat rond deze tijd de perzikbomen in bloei staan, maar veelal wordt het 'meisjesfeest' genoemd, want het is een feest, bedoeld om meisjes geluk te wensen. hinamatsuriVanaf ongeveer half februari worden thuis op een verhoging poppen (hina ningy˘) opgesteld, die het vroegere keizerlijke hof (dairi) voorstellen. De opstelling bestaat in principe uit 5 'lagen' met bovenin de keizer en de keizerin (uit de Heianperiode). Daaronder komen hofdames, dan 5 musici en daarna 2 soldaten uit een soort keizerlijke garde. En tenslotte 3 leden van de huishouding. Op deze 5de laag staat aan elke kant ook nog een boom, een mandarijnenboom (altijd links) en de kersenboom (altijd rechts). Meestal worden er dan nog 2 lagen aan toegevoegd met zaken als meubeltjes, eettafeltjes, draagstoel, doosjes, koetsen, e.d. 
Voor die dag zijn er ook speciale lekkernijen, zoals hishimochi (een ruitvormige cake) en shirozake (zoete witte sake, zonder alcohol). Het is de bedoeling dat de poppenopstelling vˇˇr het aanbreken van 4 maart is opgeruimd, omdat dit anders ongunstig zou zijn voor de huwelijkskansen van de dochter.

21 maart

Shunbun no hi (lentenachtevening)
Volgens Boeddhistische tradities worden bezoeken gebracht aan de graven van de voorouders. Tevens het moment om de relatie met de natuur te overwegen.

eind maart/
begin april

Hanami (eind maart - begin april)
Bloemenkijkfeest. Rond deze tijd (maar afhankelijk van het gebied) staan de kersenbloesems te bloeien (sakura). Dit in korte tijd bloeien en weer afvallen van de bloemblaadjes symboliseert voor de Japanner de vergankelijkheid van het leven. Vanuit het werk worden er picknicks georganiseerd en gaat men in grote getale naar de parken om onder de bloeiende bomen dit feest te vieren.

29 april t/m
5 mei

Golden week (zie hier onder per dag)
De uit het Engels afgeleide term "Golden week" wordt zo ook in Japan gebruikt. Men spreekt dan van: "Gooruden uiku". De vrije dagen van rond eind april t/m 5 mei vormen de Golden week. Op 29 april heeft iedereen vrij (Sh˘wa noh hi) en sommigen ook op 1 mei, hoewel dit geen nationale feestdag is. Vanaf 3 mei (of eerder als een weekend er voor zit) breekt een periode aan van meestal 5 dagen (afhankelijk van een aansluitend weekend), maar tegenwoordig sluit een groot aantal bedrijven een hele week of 10 dagen, ook weer afhankelijk van de aansluitende weekenden. Deze week behoort, met Nieuwjaar en het O-Bon festival tot de drie drukste perioden in Japan omdat iedereen dan vrij heeft en veelal op reis gaat.

29 april

Sh˘wa no hi (Sh˘wa dag)
Op 29 april wordt tegenwoordig de geboortedag van keizer Showa (Hirohito) gevierd. Tot 2007 was deze dag Midori no hi, maar deze is verschoven naar 4 mei.

3 mei

Kenp˘ kinenbi (dag van de grondwet)
Wel een nationale feestdag maar geen speciale festiviteiten of activiteiten.

4 mei

Midori no hi (dag van het groene loof).
De naam verwijst naar de belangrijkheid van de natuur. Tot 2007 was 4 mei een soort tussendag (Kokumin no kyujitsu) zodat men een aantal aaneengesloten vrije dagen had i.v.m. Golden week..

5 mei

Tango no sekku of kodomo no hi (jongensdag of dag van het kind).

koi

(foto ę The Japan Forum)

Oorspronkelijk alleen een feest voor jongens en hoewel het nu ook voor meisjes is bedoeld, is het nog steeds voornamelijk een jongensfeest. Het is sinds de Tweede Wereldoorlog een officiŰle feestdag. In de tuinen wapperen de gekleurde "koi-no-bori" of karpers om de hoop uit te drukken dat de zonen die daar wonen net zo sterk en levenslustig zullen zijn als karpers en ze zullen opgroeien tot echte mannen. Binnen staan als samoerai geklede poppen opgesteld (gogatsu-ningy˘) of bijv. samoeraihelmen (kabuto).

Zowel 29 april als 3, 4 en 5 mei zijn een onderdeel van de "Golden week". Deze week heeft iedereen vrij.

tango no sekku

Naast de speciale kinderfeesten (zie ook 3 maart) kent men, net als bij ons, moederdag (2e zondag in mei) en vaderdag (3e zondag in juni).

 

Binnen staan bijv. 'kabuto' (samoeraihelmen) of als samoerai geklede poppen opgesteld, ook al om de hoop uit te drukken dat de jongens zullen opgroeien als flinke onbevreesde mannen.

3e maandag in juli

Umi no hi .(dag van dankbaarheid voor de zee). Een nationale feestdag sinds 1996. Men dankt de zee voor alles wat zij biedt.

3e maandag in sept.

Keiro no hi (dag van de eerbied voor bejaarden)

midden sept.

Tsukimi (maan kijken)
De volle maan in september wordt beschouwd als de mooiste van het jaar. Er worden feestjes georganiseerd om gezamenlijk naar de maan te kijken. In sommige gebieden gaat men met de boot een meer op om zo naar de maan te kijken. Het geheel noemt men tsukimi = maan kijken

23 sept.

Shűbun no hi (herfstnachtevening)
Volgens Boeddhistische tradities worden bezoeken gebracht aan de graven van de voorouders. Een dag om de voorouders en de overledenen te vereren.

2e maandag in okt.

Taiiku no hi (nationale sportdag). Ingesteld in 1966 als een soort herinnering aan de opening van de Olympische Spelen in Tokyo in 1964.

3 nov.

Bunka no hi (cultuurdag)

15 nov.

Shichi-go-san
Shichi-go-san betekent 7-5-3. Dit zijn geluksgetallen en het zijn de leeftijden waarop ouders met hun keurig uitgedoste kinderen, naar een shintotempel gaan om te bidden voor een gelukkig en gezond leven voor de kinderen. Meestal op 15 november, maar vaak ook ergens rond deze datum. Dit bezoeken van een tempel voor shichi-go-san gebeurt met de ouders als jongens en meisjes 3 jaar zijn, daarna nog eens als de jongens 5 en de meisjes 7 jaar zijn. De kinderen krijgen een speciaal zakje gevuld met witte zoete snoepjes die 1000 jaar geluk moeten brengen. Het is een belangrijke dag en er wordt ook volop gefotografeerd of op video vastgelegd.

shichigosan

shichogosan

Een meisje van 3 en een jongen van 5 tijdens shichi-go-san en een trotse moeder die alles vastlegt.

23 nov.

Kinr˘ kansha no hi (dag van de arbeid)

23 dec.

Tenn˘ tanj˘bi (verjaardag van de keizer)

25 dec.

Kurisumasu (Kerstmis)
Kerstmis is natuurlijk een christelijk feest (eigenlijk van oudsher een heidens feest) en dus spreekt de geboorte van Christus de gemiddelde Japanner helemaal niet aan. Immers ongeveer 80% van de Japanners is boeddhistisch en/of shinto´stisch en minder dan 1% is christen. Desondanks wordt, door westerse (vnl. Amerikaanse) invloeden, tegenwoordig kerstmis wel gevierd, bijv. met een kerstdiner op kerstavond. Ook kent men wel, mede gestimuleerd door de commercie, het geven van kerstcadeautjes, maar dit moet weer niet verward worden met de oseibo. Dit zijn 'einde-jaars-cadeautjes', cadeautjes die men elkaar geeft ter gelegenheid van het einde van het jaar. Een eigen oude traditie.
Kerstmis is geen nationale feestdag, maar een gewone school- en werkdag, tenzij het op een zondag valt.

31 dec.

ďmisoka. Zie bij 1 januari


Deze pagina is een onderdeel van Uchiyama's website over Japan
terug naar begin